Ойрх Дорнодын нөхцөл байдал хурцдаж, Ормузын хоолой дахь тээвэрлэлт зогсонги байдалд ороод байна. Энэ усан зам нь дэлхийн нефтийн экспортын ойролцоогоор 20 хувийг дамжуулдаг стратегийн чухал зам юм. Одоогоор Ормузын хоолойд хөлөг онгоцны хөдөлгөөн хязгаарлагдаж, олон хөлөг онгоц хүлээлтийн байдалд оржээ. Зарим том далайн тээвэрлэгчид усан замыг ашиглахгүй гэж мэдэгдсэн бөгөөд ойролцоогоор 150 хөлөг тэнд хүлээгдэж байна.
Хэрэв Ормуз хаагдвал:
Хятадын импортын нефтийн тодорхой хувь шууд тасалдана
Нефтийн дэлхийн үнэ огцом өснө
Шингэрүүлсэн байгалийн хийн нийлүүлэлт саатна
Хятад стратегийн нефтийн нөөцтэй ч (хэдэн сарын хэрэглээг хангах хэмжээний) урт хугацаанд хаалт үргэлжилбэл үйлдвэрлэл, эрчим хүчний өртөг нэмэгдэнэ
Үүний цаана, Хятад улс Ирантай стратегийн түншлэлтэй, Саудын Арабтай ч томоохон худалдааны харилцаатай Ормузын хоолой хаагдвал Бээжин дипломат шугамаар хурдан зохицуулалт хийхийг оролдоно.
Асуудал даамжирвал:
- Төв Азийн хуурай газрын хоолойнууд
- Оросоос авах газрын тос, хий зэрэг альтернатив эх үүсвэрээ нэмэгдүүлэхийг эрмэлзэнэ.
Хятадын эдийн засгийн ийм савлагаа Монголд шууд бус боловч хүчтэй нөлөөлнө. Монгол Улс бол шатахуун, нефтийн бүтээгдэхүүний импортоос бараг бүрэн хамааралтай орон. Дэлхийн зах зээл дээр нефтийн үнэ өсөхөд Монголд шатахууны үнэ дагаад нэмэгддэг. Шатахуун бол тээвэр, уул уурхай, барилга, хүнсний нийлүүлэлтийн сүлжээний үндсэн зардал тул үнэ өсөх нь бүх бараа, үйлчилгээний үнийг өсгөж, инфляцыг хурдасгана. Төгрөгийн ханшид ч дарамт үүснэ, учир нь импортын төлбөр нэмэгдэхийн хэрээр ам.долларын эрэлт өсдөг. Үүнээс гадна Монголын экспортын гол зах зээл бол Хятад.
Нүүрс, зэсийн баяжмал, төмрийн хүдэр зэрэг түүхий эдийн эрэлт Хятадын аж үйлдвэрийн идэвхжилтэй шууд холбоотой. Хэрэв эрчим хүчний хямрал Хятадын өсөлтийг сааруулбал ган, барилга, дэд бүтцийн салбар агшиж, Монголын нүүрсний экспорт буурах эрсдэлтэй. Энэ нь улсын төсвийн орлогыг багасгаж, эдийн засгийн өсөлтийг сааруулна.
Гэхдээ богино хугацаанд түүхий эдийн дэлхийн үнэ өсөх боломж ч бий. Геополитикийн хурцадмал үед эрчим хүч болон зарим ашигт малтмалын үнэ нэмэгддэг жишигтэй. Хэрэв Хятадын нийлүүлэлт доголдож, эрчим хүчний өөр эх үүсвэрийн эрэлт өсвөл зарим түүхий эдийн үнэ нэмэгдэж, Монголын экспортын орлого түр хугацаанд өсөх магадлалтай. Гэвч энэ нь тогтворгүй, эрсдэл дагуулсан нөхцөл байх тул урт хугацаанд ашигтай гэж үзэхэд бэрх.
Эцсийн дүндээ Ормузын хоолой хаагдах нь Монголд шууд цэргийн аюул биш ч эдийн засгийн дам нөлөөллөөр хүчтэй цохилт өгөх магадлалтай. Хятад эрчим хүчний шокт орвол Монголын экспорт, төсөв, валютын ханш, инфляц зэрэг макро үзүүлэлтүүд савлах эрсдэл нэмэгдэнэ. Иймээс эрчим хүчний эх үүсвэрийг төрөлжүүлэх, стратегийн нөөц бүрдүүлэх, экспортын зах зээлийг олон талт болгох бодлого Монголын хувьд урьд өмнөхөөс илүү чухал асуудал болж хувирна.
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ