Жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 17-ны өдрийг дэлхий даяар “Олон улсын оюутны эрхийг хамгаалах өдөр” хэмээн тэмдэглэдэг уламжлалтай. Энэхүү өдрийг 1941 онд Лондон хотноо хуралдсан Дэлхийн оюутны их хурлаар албан ёсоор тунхагласан бөгөөд түүний уг сурвалж нь Дэлхийн II дайны үеийн Чехословакт болсон эмгэнэлт үйл явдалтай холбоотой юм. 1939 оны арваннэгдүгээр сарын 17-нд нацист Германы дэглэм Прага хотын оюутны жагсаалыг хүчээр тарааж, их сургуулиудыг хаан, олон арван оюутан, багш нарыг цаазалж, хорьж байсан нь оюутны эрх, эрх чөлөөний төлөөх тэмцлийн бэлгэдэл болон үлдсэн билээ.
Өнөөдөр энэ өдөр нь зөвхөн өнгөрсөн түүхийг дурсах бус, оюутнуудын сурч боловсрох, үзэл бодлоо илэрхийлэх, эвлэлдэн нэгдэх эрх хэрхэн хангагдаж буйг улс орон бүр эргэн харах боломж болдог. Монгол Улсад ч мөн адил энэхүү өдрийг тэмдэглэдэг бөгөөд жил бүр “Монголын оюутны өдөр” болгон онцолж ирсэн уламжлалтай. Мөн гуравдугаар сарын 4-ний өдрийг Оюутны эрхийн тунхаглал батлагдсан өдөр хэмээн “Монголын оюутны эрхийн өдөр” болгон тэмдэглэдэг.
Монгол Улсын нийт хүн амын дийлэнх хувийг залуучууд эзэлж байна. Албан ёсны тоон мэдээллээр улсын хэмжээнд 151 мянга орчим оюутан суралцаж байгаа бөгөөд 152 их, дээд сургууль, коллеж үйл ажиллагаа явуулж байгаагаас 120 нь Улаанбаатар хотод, 32 нь орон нутагт байрладаг. Энэ нь боловсролын хүртээмж харьцангуй өргөн байгааг харуулах ч чанар, тэгш боломжийн асуудал нээлттэй хэвээр байна.
Сүүлийн жилүүдэд оюутнууд сургалтын төлбөрийн өсөлт, дотуур байрны хүрэлцээ, тэтгэлэг, зээлийн бодлогын ил тод байдал зэрэг асуудлаар дуу хоолойгоо илэрхийлэх болсон. Нэгэнтээ Олон улсын оюутны эрхийн өдрөөр Монголд жагсаал зохион байгуулагдаж, сургалтын төлбөр болон оюутны нийгмийн баталгааны асуудлыг хөндөж байсан нь эрхийн хэрэгжилт бодит амьдрал дээр хэрхэн соригддогийг харуулсан жишээ юм.
Хууль эрх зүйн хувьд оюутнууд суралцах, сурч боловсрох орчноор хангагдах, ялгаварлан гадуурхалтаас ангид байх, өөрсдийн төлөөллийн байгууллагаар дамжуулан санал бодлоо илэрхийлэх эрхтэй. Гэвч бодит байдал дээр эдгээр эрх бүрэн хангагдаж байна уу гэдэг асуулт урган гарч байна. Их, дээд сургуулиудын засаглалд оюутны оролцоо хязгаарлагдмал хэвээр байгаа тухай шүүмжлэл гардаг бол оюутны хөдөлмөр эрхлэлтийн нөхцөл, цагийн ажлын баталгаат орчин мөн анхаарал татсан сэдэв хэвээр байна.
Олон улсын жишгээр оюутны эрхийг хамгаалах нь зөвхөн боловсролын салбарын асуудал бус ардчилал, хүний эрхийн үзүүлэлттэй салшгүй холбоотойд тооцогддог. Тиймээс энэхүү өдрийг тэмдэглэх нь өнгөрснийг дурсах ёслол төдий бус өнөөдрийн бодит нөхцөл байдлыг дүгнэх, бодлогоо сайжруулах боломж юм.
Оюутан залуус бол нийгмийн идэвхтэй хэсэг, ирээдүйн мэргэжилтэн, шийдвэр гаргагчид. Тэдний эрхийг хамгаална гэдэг нь ирээдүйн хөгжлийг хамгаална гэсэн үг. Харин Монгол Улсад оюутны эрх хангалттай түвшинд хангагдаж байна уу гэдэг асуулт өнөөдөр ч хариулт нэхсээр байна.
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ