Өвөр Монголын элсэн манханд суурилуулсан нарны хавтангууд нарны туяаг цахилгаан эрчим хүч болгон хувиргаж, дэлхийн хамгийн том нарны цахилгаан станцуудын нэгийг бүрдүүлжээ. Урьд нь ширүүн уур амьсгал, цөлжилтөөрөө алдартай байсан энэ бүс нутаг ийнхүү эрчим хүчний чухал төв болон өөрчлөгдөв.
Энд насаараа амьдарсан малчин Шинь Гүйи “Өмнө нь их хуурай, цөлжилт нэмэгдсээр байсан” хэмээн ярьжээ. Олон жилийн турш тэр болон бусад малчид бэлчээрийн талбай хумигдаж, ургамал сийрэгжин, хөрсний дээд үе салхинд хийсэж, газар доройтож байгааг ажигласан байна. Үүнд бэлчээр болон уур амьсгалын өөрчлөлт нөлөөлсөн гэж үздэг.
Судлаачдын мэдээлснээр нарны хавтангууд сүүдэр үүсгэж, салхины хамгаалалт болж, доорх ургамлыг хамгаалах замаар хөрсний доройтлыг тодорхой хэмжээнд сааруулж байна. Цөлжилтийг бүрэн зогсоохгүй ч эерэг нөлөө үзүүлж байгаа нь орон нутгийн иргэдэд найдвар төрүүлжээ.
Бээжин Хятадыг сэргээгдэх эрчим хүчний гүрэн болгох зорилтоо эрчимтэй хэрэгжүүлж байна. Ганьсу, Шиньжан зэрэг бүс нутагт томоохон салхи, нарны эрчим хүчний цогцолборууд байгуулагдаж, олон арван сая өрхийг хангах хүчин чадалтай болжээ.
Хятад одоогоор дэлхийн хамгийн их нүүрстөрөгч ялгаруулдаг улс хэвээр байгаа ч ногоон эрчим хүчний салбарт дэлхийд тэргүүлэх хэмжээнд хүрсэн. БНХАУ-ын дарга Ши Жин Пин 2020 онд НҮБ-д хандан Хятад улс 2030 он гэхэд хүлэмжийн хийн ялгаруулалтын оргилдоо хүрч, 2060 он гэхэд нүүрстөрөгчийн саармагжилтад хүрнэ гэж мэдэгдсэн. Шинжээчдийн мэдээллээр Хятадын CO₂ ялгаруулалт сүүлийн 21 сарын хугацаанд тогтвортой буюу буурах хандлагатай байна.
Үүний зэрэгцээ АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп-ийн засаг захиргаа уур амьсгалын бодлогын зарим арга хэмжээг сулруулж, ялгарлыг бууруулахтай холбоотой холбооны бодлогыг дэмждэг чухал шинжлэх ухааны дүгнэлтийг хүчингүй болгосон нь анхаарал татаж байна.
Сэргээгдэх эрчим хүчний хурдацтай өсөлт нь хэт нийлүүлэлт үүсгэж, нарны хавтан болон тэдгээрийн эд ангийн үнэ буурахад хүргэжээ. Үүний улмаас Хятадын зарим үйлдвэрлэгчид их хэмжээний алдагдал хүлээж болзошгүй байна. Мөн хэд хэдэн мужид зарим салхи, нарны төслийг цуцалсан талаар мэдээлэгдсэн.
Хятадын эрчим хүчний сүлжээ одоогоор нүүрс, дулааны станцад ихээхэн тулгуурласан хэвээр байгаа тул шинээр үйлдвэрлэж буй их хэмжээний нар, салхины эрчим хүчийг бүрэн шингээх, хадгалах асуудал тулгамдсан хэвээр байна.
2010 онд Хятад нарны эрчим хүчний үйлдвэрлэлээрээ Герман, Испани, АНУ, Япон зэрэг улсаас хоцорч байсан. Тухайн үед ердөө 0.1 гигаваттын хүчин чадалтай томоохон станцуудтай байв. Харин өнөөдөр нийт нарны эрчим хүчний суурилагдсан хүчин чадал 1000 гаруй гигаваттад хүрч, дэлхийд тэргүүлж байна.
Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн мэдээлснээр дэлхийд үйлдвэрлэгдэж буй долоон нарны хавтан тутмын нэг нь ганцхан Хятадын үйлдвэрт үйлдвэрлэгдэж байна. Хямд өртөгтэй хятад хавтангууд Азийн болон Карибын тэнгисийн орнуудын дээвэр дээр өргөн хэрэглэгдэж, дэлхийн ногоон шилжилтэд чухал үүрэг гүйцэтгэж байна.
Хятад эдийн засгийн өсөлтөө хадгалах, 1.4 тэрбум хүн амыг тогтвортой эрчим хүчээр хангахын зэрэгцээ нүүрсний хэрэглээг үе шаттай бууруулах зорилт тавьсан. Гэсэн ч 2024 онд тус улсын цахилгаан үйлдвэрлэлийн 58 хувийг нүүрс бүрдүүлсэн хэвээр байна. Харин салхи, нарны эрчим хүчний эзлэх хувь 18 хувьд хүрч өсжээ.
Ийнхүү Хятад нэг талаас уламжлалт эрчим хүчнээс хамааралтай хэвээр байгаа ч нөгөө талаас сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт дэлхийд тэргүүлэх байр сууриа бататгаж, “ногоон гүрэн” болох зорилгодоо ойртож байна.
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ