2025 оны гуравдугаар сард Хятадын хойд болон баруун хойд бүсэд 30 онгоц, дрон үүлэнд цагаан иодидын бөөмс цацаж эхэлсэн. Энэ оролдлогын гол зорилго нь ган зуданд нэрвэгдсэн Хятадын хойд болон хойд баруун бүс нутгийн тариалангийн талбайд бороо оруулж, ургацыг дэмжих байв. “Өвлийн бороо” нэртэй энэ төсөл Хятадын Цаг уурын удирдлагаас зохион байгуулсан бөгөөд таримлын үрсэлгээний үеэр цаг уурын нөхцлийг сайжруулах зорилготой байв. Засгийн газрын мэдэгдсэнээр, энэ их ажиллагаа 10 зуданд өртөмтгий бүсэд нийт 31 сая тонн нэмэлт хур тунадас оруулахад амжилттай болжээ.
Энэ арга нь ихэвчлэн цагаан иодид зэрэг жижиг бөөмсийг үүлэнд цацаж, үүлэнд усны молекулуудыг нэгдүүлэх замаар бороо оруулахыг зорьдог. Гэвч энэхүү арга нь үр дүн нь тодорхой бус, байгаль орчинд нөлөөлөх, хүн амд эрүүл мэндийн аюул үүсгэх, олон улсын аюулгүй байдлын асуудалд хүргэж болзошгүй зэрэг олон шүүмжлэл дагуулсаар байна.
Сүүлийн жилүүдэд Хятад улс үүл тариалах хүчин чармайлтаа эрс нэмэгдүүлжээ. Дроны технологи, радарын системийн сайжруулалт нь үүнийг илүү нарийн, өргөн хүрээнд хийх боломж олгосон юм. Одоо Хятадын газар нутгийн 50%-иас дээш хэсэгт цаг уурын зохицуулалт хийж байна. Үүний ихэнх нь бороо нэмэгдүүлэх зорилготой ч зарим газар бороо багасгах туршилтуудыг ч хийдэг. Түүхэндээ Хятад улс үүл тариалтад 1958 онд анхны албан ёсны туршилтаа хийж, Жилин мужид ган зудыг намжаасан гэж мэдээлдэг. Гэхдээ энэ арга нь АНУ-д 10 жилийн өмнө, санамсаргүй байдлаар нээгдсэн. 1940-ээд онд Винсент Шэфер гэдэг эрдэмтэн нисэх онгоцыг мөстөхөөс хамгаалах туршилт хийж байгаад санамсаргүйгээр хиймэл цас үүсгэж, үүлэнд бороо оруулах аргыг нээжээ.
Хятадын анхны үүл тариалах төв 2013 онд байгуулагдаж, өнөөдөр зургаан төв хамтран судалгааны ажил явуулдаг. “Тианхэ” буюу “тэнгэрийн гол” нэртэй томоохон төсөл нь Төвдийн өндөрлөгөөс Хятадын хуурай хойд бүс рүү уур амьсгалын сувгийг бий болгох зорилготой. Гэвч үүний урт хугацааны нөлөөллийг таамаглах, бүс нутгийн цаг уурын өөрчлөлт, алслагдсан асуудлуудыг үнэлэх нь маш хэцүү юм.
Их хэмжээний үүл тариалтаас үүсэх нөлөөллийн талаар шүүмжлэл тасраагүй. Зарим судлаачдын үзэж байгаагаар Төвдийн өндөрлөг дээрх энэ их хэмжээний үйл ажиллагаа Хятадын хөрш орнуудад, тухайлбал Энэтхэгт усны нөөцийг нэг талд захирах боломж олгож, геополитикийн хурцадмал байдал үүсгэж болзошгүй. Гэсэн хэдий ч 27,000 туршилтын судалгаагаар бусад оронд үзүүлэх нөлөө нь харьцангуй бага байжээ.
Хятадын үүл тариалах “томоохон мөрөөдөл” нь зөвхөн бороо оруулах төдий бус, улс орны аюулгүй байдал, уур амьсгалын удирдлагын шинэ боломжийг эрэлхийлж буй үйл ажиллагаа болж байна. Гэхдээ түүний үр дүн, нөлөөллийг үнэлэхэд олон эрдэмтдийн дунд маргаан үргэлжилсээр байна.
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ