АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп хэдэн арван тэрбум ам.доллароор хэмжигдэж буй Ирантай хийж буй дайны зардлыг Арабын орнуудаар төлүүлэх хүсэлт гаргаж магадгүй байгааг Цагаан ордноос мэдэгдлээ.
Трампын хэвлэлийн төлөөлөгч Каролин Ливиттээс даваа гарагт сэтгүүлчид 1990 оны Персийн булангийн дайны үеэр АНУ-ын холбоотнууд Вашингтоны цэргийн ажиллагааг санхүүжүүлэхэд тусалж байсантай адил Арабын орнууд энэ дайны зардлыг төлөх ёстой эсэхийг асуусан байна.
Ливитт сэтгүүлчдэд өгсөн мэдээлэлдээ "Ерөнхийлөгч тэднээс ингэж шаардахыг нэлээд сонирхож байгаа гэж би бодож байна. Би түүний өмнөөс урьдчилж дүгнэлт хийхгүй ч энэ бол түүнд байгаа санаануудын нэг бөгөөд энэ талаар та бүхэн удахгүй түүнээс илүү дэлгэрэнгүй сонсох байх" гэжээ.
Персийн булангийн дайны үеэр Кувейт болон түүний хөрш Арабын хэд хэдэн орны хүсэлтээр Иракийн түрэмгийллийг зогсоохын тулд АНУ олон арван улсаас бүрдсэн дэлхийн эвслийг тэргүүлж байв. Тухайн үед бүс нутгийн орнууд болон эвслийн гишүүд, тэр дундаа Герман, Япон зэрэг улсууд АНУ-ын оролцоог санхүүжүүлэхэд туслах зорилгоор 54 тэрбум ам.доллар (өнөөгийн ханшаар 134 тэрбум ам.доллар) цуглуулж байсан түүхтэй.
Гэвч энэ удаад АНУ болон Израиль улсууд холбоотнууд болон бүс нутгийн орнуудыг оролцуулахгүйгээр Ирантай дангаараа дайтаж эхэлсэн юм.
Энэ сарын эхээр Трамптай ойр дотно харилцаатай барууны үзэлт тоймч Шон Ханнити гал зогсоох аливаа хэлэлцээрт бараг 2000 орчим иран хүний аминд хүрсэн дайны зардлыг Иранаар төлүүлэх нөхцөлийг тусгах ёстой гэж мэдэгдсэн. Тэрээр "Энэхүү цэргийн ажиллагааны бүх зардлыг Америкт газрын тосоор эргүүлэн төлөхийг тэд зөвшөөрөх ёстой" гэжээ.
Харин Ираны зүгээс дайны хохирлын нөхөн төлбөрийг АНУ-аас шаардахыг өөрсдийн нөхцөлүүдийн нэг болгон тавьсан байна. Иран улс АНУ болон Израилийн цохилтын хариуд Ойрхи Дорнод даяар пуужин болон нисгэгчгүй онгоцоор хариу довтолгоо хийсээр байгаа юм.
Ираны албаны хүмүүс бүс нутаг дахь АНУ-ын объектуудыг онилж байгаа гэж мэдэгдсэн боловч Тегеран Персийн булангийн хэд хэдэн оронд зочид буудал, нисэх онгоцны буудал, эрчим хүчний дэд бүтэц зэрэг иргэний байгууламжууд руу халдлага үйлдсэн байна.
АНУ-ын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийн энэ сарын эхээр мэдээлснээр, албаны хүмүүс Конгрессын гишүүдэд хаалттай сонсголын үеэр дайны эхний зургаан өдрийн зардал 11.3 тэрбум ам.долларт хүрсэн гэж мэдэгджээ. Стратеги, олон улсын судалгааны төвийн тооцоолсноор мөргөлдөөний 12 дахь өдөр гэхэд энэ тоо 16.5 тэрбум ам.доллар болж өссөн байна. Дайн 31 дэх өдрөө үргэлжилж байгаа тул энэхүү зардал одоо хамаагүй өндөр болсон нь гарцаагүй юм.
Цагаан ордон Иран дахь цэргийн ажиллагааг санхүүжүүлэх, Пентагоны сум, галт зэвсгийн нөөцийг нөхөх зорилгоор Конгрессоос дор хаяж 200 тэрбум ам.долларын нэмэлт цэргийн зардал хүсэж байна.
АНУ-ын цэргийн шууд зардлаас гадна Иран улс Ормузын хоолойг хааснаар дэлхийн эрчим хүчний үнэ огцом өсөхөд хүрэв. Америкийн автомашины холбооны (AAA) мэдээлснээр АНУ-д нэг галлон (3.8 литр) шатахууны дундаж үнэ одоо 3.99 ам.доллар болсон нь дайн эхлэхээс өмнөх үеэс 1 гаруй ам.доллароор өссөн үзүүлэлт юм.
Даваа гарагт Ливитт эрчим хүчний үнийн өсөлтөөс үүдэлтэй хохирлыг Ираныг сулруулснаар олох ашиг тус нөхнө гэсэн Трампын засаг захиргааны байр суурийг дахин нотлов. Тэрээр сэтгүүлчдэд "Бидний дахин дахин хэлж буй гол санаа бол: Иран улсаас АНУ, манай цэргүүд болон бүс нутаг дахь холбоотнуудад учруулж буй аюул заналыг эцэслэх урт хугацааны үр ашгийн төлөөх богино хугацааны үйлдэл, богино хугацааны үнийн хэлбэлзэл юм" гэж хэлжээ.
Харин Ираны зүгээс дипломат хэлэлцээний дундуур эхэлж халдлагад өртсөн бөгөөд АНУ болон бүс нутагт ямар ч аюул занал учруулаагүй гэж мэдэгдэж байгаа юм.
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ